Chwastozercy‎ > ‎

Szarłat / Amarantus

opublikowane: 24 lip 2016, 11:22 przez eMSA Inicjatywa Edukacyjna   [ zaktualizowane 24 lip 2016, 11:39 ]
W powszechnej opinii uważa się, że amarantus pojawił się w Polsce stosunkowo niedawno i pochodzi z Ameryki Płd. Jednak ślady dwóch gatunków amarantusa stwierdzono w wykopaliskach archeologicznych na obszarze Polski z okresu halsztadu i latenu [Twarowska, 1983], ale przede wszystkim z wczesnego i późnego średniowiecza i czasów nowożytnych [Twarowska, 1983] [Mueller-Bieniek, 2012].

Ewa Twarowska wymienia szarłat zwisły (Amaranthus caudatus L.) w zestawie roślin zbieranych przez człowieka na pożywienie - w przypadku omawianej rośliny dotyczy to liści i nasion. Okresem zbioru była wiosna. Surowiec wykorzystywano sezonowo i przeznaczano do konserwowania, na zapasy. Drugi sposób wykorzystania dotyczy oczywiście nasion, które można gotować i jeść jak kaszę, mielić na mąkę i wykorzystywać do wypieków albo wytłaczać do postaci oleju. Takie zastosowanie stwierdzono w ww. okresach.

Aldona Mueller-Bieniek opisuje natomiast występowanie szarłata sinego (Amaranthus lividus var. lividus L.). Na stanowiskach archeologicznych z wczesnego średniowiecza w Krakowie odnaleziono 833 okazów rośliny, a z późnego średniowiecza - czyli od miasta lokacyjnego (1257) do k. XV w. - 48 okazów. Wszystkie odnalezione pozostałości rośliny znajdowały się w stanie storfiałym.

W charakterystyce materiału roślinnego Mueller-Bieniek wymienia amarantusa sinego wśród tych gatunków, które odnaleziono w stanowiskach z wczesnego średniowiecza w liczbie min. 500 okazów i nie uznaje się je za częste. Autorka opisuje je jako prawdopodobnie uprawne. 

Szarłat siny odnaleziono w Krakowie głównie na stanowiskach wczesnośredniowiecznych z ul. Kanoniczej 17 (380 okazów) - znalezisko o charakterze ruderalnym. Nasiona z Kanoniczej mają rozmiar 1,3-1,8 mm. Autorka podkreśla, że są one o wiele większe od nasion dziko rosnącej odmiany A. lividus vat. ascendens (średnica maks. 1,4 mm) oraz od innych gatunków rodzaju Amaranthus. Badaczka pisze:
"Roślina ta najprawdopodobniej była uprawiana w starożytności w rejonie śródziemnomorskim, a w VIII, XVI i XVII w. hodowano ją w Europie. Rostafiński podaje pod nazwą Amaranthus Blitum, uważanym przez późniejszych badaczy za Amaranthus lividus var. lividus, że jest to roślina uprawna zamieszczona w literaturze XVI-wiecznej, m.in. przez Szymona Syreniusza. (...) taksonomia tego gatunku jest skomplikowana i zmienia się wraz z rozwojem wiedzy, jednak niewątpliwie jego różne odmiany były lub nadal są uprawiane lokalnie." [Mueller-Bieniek, 2012]

Aldona Mueller-Bieniek stwierdza, że szarłata sinego uprawiano głównie jako warzywo, czyli wykorzystywano jego zielone  i zrywano je najprawdopodobniej przed wydaniem nasion.

Wiele blogów i serwisów opisuje szarłaty, jako rośliny niedawno przybyłe do Europy z Ameryki Południowej, ale należy rozróżnić te informacje między gatunkami. Pochodzenie z drugiej półkuli dotyczy głównie szarłata wyniosłego (Amaranthus cruentus). Szarłat siny opisuje się jako pochodzący z Europy Płd., co pozostaje w zgodzie z ww. informacjami naukowymi podanymi przez Aldonę Mueller-Bieniek. Natomiast o szarłacie zwisłym pisze się, iż pochodzi z Azji, jednak ta informacja wymaga weryfikacji. Rodzaj obejmuje ok. 60 gatunków, więc wziąwszy pod uwagę ww. źródła archeobotaniczne należy precyzować omawiany gatunek.

Anna Rumińska
Chwastożercy:
https://www.facebook.com/chwastozercy

Bibliografia
A. Mueller-Bieniek, Rośliny użytkowe w badaniach archeobotanicznych średniowiecznego Krakowa - Useful plants in archaeobotanical studies of medieval Kraków, [w:] Rośliny w życiu codziennym mieszkańców średniowiecznego Krakowa, red. A. Mueller-Bieniek, Kraków 2012, s. 25.
E. Twarowska, Zdobywanie pożywienia (zbieractwo wczesnośredniowieczne w Polsce), [w:] Człowiek i środowisko w pradziejach, red. J. K. Kozłowski, S. K. Kozłowski, Warszawa 1983, s. 218.
URL:
https://budujesz.info/artykul/szarlat-zwisly-uprawa-wymagania-i-pielegnacja,1045.html
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Szar%C5%82at_siny
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Szar%C5%82at_wynios%C5%82y
Chwastożercy
Comments